Zespół Szkół Mechanicznych
 
jesteś tu: strona główna
szukaj:
Powiadom znajomego
Jeżeli znasz kogoś, kogo może zainteresować ta strona, powiadom go o niej.

Twoje imię/nazwisko/pseudonim



Adres e-mail znajomego



 
 

CO TO JEST OCENIANIE KSZTAŁTUJĄCE? I O CO W TYM CHODZI


 
OCENIANIE KSZTAŁTUJĄCE (OK)
 
- wspomagające uczenie się - to proces służący uzyskaniu i interpretacji danych, na podstawie których można określić, na jakim etapie w realizacji założonych celów edukacyjnych są nauczyciele i ich uczniowie, dokąd powinni zmierzać i jakie działania będą temu najbardziej sprzyjały.
 
A. OK to więcej niż forma oceniania
Ocenianie kształtujące jest związane z określonym stylem nauczania, nastawionym na to, jak uczniowie się uczą. Wprowadzanie go w nauczycielskiej pracy wymaga zwykle zmiany nawyków nauczycieli, uczniów, a nawet rodziców. Nie narusza jednak w żaden sposób samego programu nauczania.
W koncepcji OK pozyskiwanie danych o tym, kto ile umie, jest tylko jednym z elementów. Planowanie nauczania wraz z planowaniem oceniania i udzielanie informacji zwrotnej, która pomoże uczniowi podjąć dalsze kroki sprzyjające uczeniu się, są równie ważne, a może jeszcze ważniejsze. Badania nad ocenianiem szkolnym wykazały, że ocenianie kształtujące to jedna z najskuteczniejszych metod podnoszenia efektywności uczenia się. Dotyka więc całego procesu kształcenia - od planu po ewaluację rezultatów. Odnosi się do wszystkich sfer związanych z uczeniem się/nauczaniem: organizacji, doboru treści, atmosfery i motywacji uczniów.
 
B. Zasady OK
Ocenianie kształtujące -  pomocne w uczeniu się, jeśli ma przynieść rzeczywiste korzyści, wymaga przełożenia koncepcji teoretycznych na język praktyki. I to powinno się dokonać w klasie szkolnej, w codziennym działaniu nauczyciela. Musi się on jednak stosować do pewnych zasad, które decydują, że mamy do czynienia z takim właśnie ocenianiem.
Ocenianie kształtujące -  wspomagające uczenie się:
1. jest elementem planowania procesu nauczania/uczenia się,
2. koncentruje się na tym, w jaki sposób uczniowie się uczą,
3. jest centralnym punktem realizacji procesu dydaktycznego,
4. jest kluczową umiejętnością dydaktyczną,
5. oddziałuje emocjonalnie,
6. wpływa na motywację ucznia,
7. kieruje uwagę na cele nauczania i kryteria sprawdzania,
8. pomaga uczniom dowiedzieć się, jak poprawić wyniki,
9. wspomaga samoocenę,
10. odnosi się do wszystkich kategorii osiągnięć.
 
C. Różnice pomiędzy ocenianiem kształtującym a sumującym
Ocenianie sumujace
"zwykle oznacza, że ocenianie jest procesem ciągłym i planujemy je razem z planowaniem nauczania" (Black&Wiliam, 1999)
 
"wymaga informacji zwrotnej kierowanej do uczniów, która pomaga im rozpoznać ich braki i sukcesywnie je uzupełniać ...jest patrzeniem w przyszłość" (Harlen, 1998)
 
"łączy dawanie informacji zwrotnej i samoocenę" (Sadler, 1989).
Stwarza możliwość rozpoznania, w jakim miejscu w procesie uczenia się danego tematu (zagadnienia, sprawności itp.) jest uczeń. Może i powinno być podstawowym narzędziem, służącym modyfikowaniu programu i indywidualizacji nauczania.  Sprzyja poprawie jakości metodycznej nauczania, ponieważ wymaga od nauczyciela dokładnego planowania i określania celów, a następnie głębokiej zindywidualizowanej refleksji nad ich realizacją.
 "jest potrzebne przy ocenie rezultatów nauczania podsumowaniu ich" (Black&Wiliam, 1999)
"jest skierowane na badanie przeszłych osiągnięć... wykorzystuje procedury testowania i punktowania za wykonane w przeszłości zadania... polega na podawaniu wyników (stopni, punktów)... może funkcjonować niezależnie od procesu nauczania" (Harlen, 1998).
Koncentruje się na ocenie wykonania planu i jest oczywiste przy rozliczaniu ucznia z poziomu osiągnięć, nauczyciela i szkoły z wykonania założeń programu.
Nie daje pełnego obrazu umiejętności, bo nie może uwzględniać oceny procesu i zgromadzonych doświadczeń.
Jest wygodniejsze przy konieczności porównywania danych o osiągnięciach uczniów i szkół w danym okresie i w miarę upływu czasu.
 
D. OK a planowanie lekcji
Nauczyciel szczegółowo ustala, czego zamierza nauczyć, w jaki sposób to zrobi, jakie będą jego wymagania wobec uczniów oraz jak sprawdzi rezultaty nauczania. Planowanie może się składać z następujących elementów:
- określenie celów (możliwie szczegółowo i w formie pokazującej osiągnięcia uczniów: "po zajęciach uczniowie potrafią ...");
- ustalenie, na co będę zwracać uwagę ("NaCoBeZU" - to coraz bardziej popularny skrót, który powstał podczas szkolenia CEO na temat oceniania kształtującego);
- wybór metod realizacji celów (przebieg lekcji);
- zaplanowanie sposobów sprawdzenia, czy cele zostały osiągnięte.
Zaplanowanie celów i "NaCoBeZU" jest ważne zarówno z nauczycielskiego punktu widzenia, jak też ze względu na ucznia.
 
Nauczycielowi pomaga w:
- opracowaniu i stosowaniu systemu oceniana (dokładnie wiem, dokąd zmierzam i mam pomysł, jak sprawdzę, czy tam dotarłem);
- porządkowaniu i kontroli procesu nauczania;
- wzmacnianiu motywacji uczniów i poprawia jakość współpracy z uczniami i rodzicami (zasady nauczania i oceniania są klarowne).
 
Uczniom:
- daje poczucie sensowności lekcji;
- daje poczucie sprawiedliwego oceniania;
- zwiększa motywację i odpowiedzialność (wiem, czego się będą uczył i czego się ode mnie wymaga);
- zapewnia bezpieczeństwo i stabilność uczenia się (nic nie powinno mnie zaskoczyć);
- umożliwia wzięcie współodpowiedzialności za proces nauczania (wspólne ustalanie celów);
- pomaga nawiązać lepszą współpracę z nauczycielem oraz z innymi uczniami.
 
E. "NaCoBeZU"- co to jest?
"NaCoBeZU" - czyli "na co będę zwracać uwagę" - to nic innego, jak dokładnie i w języku ucznia sformułowane kryteria oceny, prezentowane uczniom przez nauczyciela przed wykonaniem zadania, na początku lekcji. Kryteria pokazują, co nauczyciel będzie sprawdzał i oceniał, ale też informują, o czym będzie lekcja. "NaCoBeZU" formułujemy na podstawie celów sformułowanych w sposób zrozumiały dla uczniów. Cele te powinny być możliwie konkretne i realistyczne, a kryteria pokazywać zakres ich realizacji. Kryteriów nie powinno być zbyt wiele. Przy zbyt dużej liczbie kryteriów zwłaszcza słabsi uczniowie gubią się i tracą wiarę w możliwość spełnienia wszystkich wymagań. "NaCoBeZU" powinny być przez nauczyciela każdorazowo dopasowywane do możliwości danej klasy i wymogów konkretnego zadania.
Pewnym problemem są niektóre kryteria uważane przez nauczycieli za oczywiste i  "zrozumiałe same przez się", na przykład: schludność pracy, ortografia, interpunkcja, styl itp. Nie powinno się jednak stosować kryteriów nieustalonych wcześniej z uczniami, nawet jeśli nam wydają się oczywiste. Sposobem na rozwiązanie tego problemu jest wprowadzenie dwóch rodzajów "NaCoBeZU".
Doraźne "NaCoBeZU" to kryteria ustalane każdorazowo do konkretnego zadania, tematu czy pracy. Są one określane na podstawie celów lekcji.
Stałe "NaCoBeZU" to kryteria ustalone "raz na zawsze" - na początku pracy z klasą, roku szkolnego, omawiania danego bloku tematycznego. Te ostatnie mogą zostać wywieszone w klasie i tylko przypominane. Nie należy się jednak obawiać rezygnowania z niektórych oczywistych kryteriów, gdy zależy nam na nauczeniu i sprawdzeniu pewnych określonych umiejętności.
Można się na przykład umówić, że ocenie będą podlegać tylko przytoczone argumenty albo poprawne zastosowanie wzoru, a nie ortografia i dokładność obliczeń. Trudne dla nauczycieli, ale wykonalne i w pewnych okolicznościach bardzo pożyteczne!
Przykład:
Cel, sformułowany dla uczniów, brzmiał: "Po tej lekcji będziesz potrafił: 1. rozpoznać i narysować ostrosłupy proste, 2. obliczyć pole powierzchni i objętość ostrosłupów prostych, 3. rozwiązać zadania tekstowe dotyczące ostrosłupów".
 
"NaCoBeZU" doraźne:
Rozpoznanie i nazwanie ostrosłupów prostych
Narysowanie ich
Znajomość wzorów i umiejętność ich zastosowania
Umiejętność rozwiązania zadań tekstowych
 
"NaCoBeZU" stałe:
Umiejętność wypisania "danych" i "szukanych" z zadania w formie matematycznej
Napisanie odpowiedzi
Schludność pracy        
 
F. Pytania kluczowe
Planując starannie lekcję nauczyciel powinien zaprojektować kluczowe pytanie (pytania), które sprowokują uczniów do myślenia. Poprawne odpowiedzi udzielone na nie przez uczniów będą świadczyły o zrozumieniu problemu postawionego na lekcji, nie tylko o wysłuchaniu i zapamiętaniu materiału. Na każdej lekcji pada wiele pytań, ale nie wszystkie spośród nich mają taki charakter. Niezwykle ważne jest, aby zwiększać liczbę pytań "o istotę sprawy", pytań skłaniających uczniów nie tylko do odtwarzania informacji, ale też samodzielnego generowania ocen. Stosunkowo najmniej wartościowe są pytania, które sprawiają, że uczeń zamiast przemyśleć problem, próbuje odgadnąć, jakiej odpowiedzi oczekuje od niego nauczyciel.
Nie oznacza to, że na lekcji powinny padać tylko kluczowe pytania. Nie można jednak z nich zrezygnować.
Wprowadzenie pytań problemowych, starannie przemyślanych i przygotowanych z góry, ma niezwykłe znaczenie dla osiągnięcia celu lekcji. Pytania otwarte lub problemy do rozwiązania przedstawione uczniom mają stanowić pomost pomiędzy poszczególnymi zagadnieniami. Oczywiście, nauczyciel musi starać się przewidzieć możliwe odpowiedzi uczniów - ale z pewnością nie może ich znać.
Nauczyciel słuchający odpowiedzi na takie pytania nie tylko dowiaduje się, czy uczniowie wiedzą, rozumieją, ale co i w jakim stopniu uczniowie wiedzą i rozumieją.
Zadawanie takich pytań wymaga jeszcze dodatkowych posunięć ze strony nauczyciela:
Trzeba zadbać o wydłużenie czasu oczekiwania na odpowiedź. Wbrew pozorom nie jest to proste. Nauczyciele, którzy wydłużają czas oczekiwania, mówią o "nieznośnej ciszy", obawach, że dzieci wyłącza się lub będą źle zachowywać. Problemem jest również przełamanie własnych przyzwyczajeń.
Nie bez znaczenia jest też atmosfera pracy na lekcji. Często uczniom potrzebna jest także pewność siebie, aby odważyli się myśleć samodzielnie. Nauczyciel ma ogromny wpływ na atmosferę, która sprzyja komunikacji i wyrażaniu opinii i pomysłów. Takiej atmosferze sprzyja też umożliwienie uczniom rozmowy
i wspólnego zastanawiania się nad zagadnieniami. O ile łatwiej jest najpierw przedstawić swoje zdanie koledze, a dopiero później wygłosić je szerszemu audytorium. Kolega nie tylko wysłucha, ale doradzi, dołoży coś od siebie - stajemy się mądrzejsi i lepiej rozumiemy zagadnienie. Dobrze więc zadać pytanie, pozostawić czas i zachęcić uczniów do rozmowy w parach lub grupkach.  Dzięki temu zwiększa się liczba uczniów zaangażowanych w proces uczenia się.
 
G. Informacja zwrotna
Informacja zwrotna jest dialogiem z uczniem, mającym pomóc mu w uczeniu się. Najczęściej przyjmuje formę komentarza pisemnego lub ustnego do pracy ucznia.
Z badań wynika, że nie jest korzystne łączenie informacji zwrotnej ze stopniami. Uczniowie nie zwracają wówczas uwagi na komentarz nauczyciela pod pracą, jeśli praca jest oceniona również stopniem. Komentarz oraz wskazówki nauczyciela przestają być ważne, liczy się tylko to, na jaki stopień ocenił mnie nauczyciel i jak wypadłem na tle innych.
Każdy z nas nauczycieli powinien znaleźć dla siebie odpowiednią formę przekazu informacji zwrotnej uczniowi
Powinniśmy pamiętać o niezbędnych elementach informacji zwrotnej:
wyszczególnienie i docenienie dobrych elementów pracy ucznia;
odnotowanie tego, co wymaga poprawienia lub dodatkowej pracy ze strony ucznia;
wskazówki - w jaki sposób uczeń powinien poprawić pracę;
wskazówki - w jakim kierunku uczeń powinien pracować dalej.
informacja zwrotna nie jest oceną ucznia, tylko oceną kolejnych efektów jego pracy.
w pracy ucznia zawsze musimy starać się doszukać pozytywnych stron.
 
Warunkiem koniecznym przyjęcia krytyki, jest przekonanie ucznia, że nauczyciel go akceptuje, zależy mu na nim.
Często mylimy informację zwrotną z oceną opisową. Ta ostatnia jest przeważnie oceną sumującą, gdyż występuje jako opinia o umiejętnościach i wiedzy ucznia po zrealizowaniu pewnej partii materiału, działu lub na koniec semestru czy roku szkolnego. Jeśli informacja zwrotna występuje na zakończenie, jako podsumowanie, to nie może jednocześnie zawierać wskazówek - jak poprawić to, co już zakończyliśmy.
Uczeń otrzymuje od nas komentarz, zawierający powyższe cztery elementy i poprawia swoją pracę według naszych wskazówek.
Może się też tak zdarzyć, że uczeń nie zgadza się z naszym komentarzem i poprawia swoją pracę w inny sposób niż my mu zalecaliśmy lub udowadnia nam, że to on miał rację. Po poprawieniu oddaje nam swoją pracę do powtórnego sprawdzenia.
Sprawdzamy pracę powtórnie (czasami tylko poprawione fragmenty) i po raz drugi przekazujemy uczniowi informacje zwrotną. Taki dialog dotyczący jednej pracy ucznia może odbyć się kilkakrotnie aż do momentu, gdy nauczyciel i uczeń będą zadowoleni z efektów wspólnej pracy.
Wymaga to od nauczyciela znacznie więcej pracy niż wystawienie oceny. Jest to zadanie trudne i wyczerpujące, dużo bardziej zajmujące czas niż wystawienie oceny, nawet jeśli wcześniej uzgodniliśmy kryteria oceny.
Nauczyciel, który chce stosować ocenę kształtującą, powinien wypracować własny sposób jej opracowywania i przekazywania uczniom. Taki sposób, który jest najbardziej efektywny dla niego i dla ucznia.
 
MATERIAŁ PRZYGOTOWANY PRZEZ ZESPÓŁ PROGRAMU "NAUCZYCIEL Z KLASĄ
 
Więcej informacj o Ocenianiu Kształtującym >>TUTAJ<<
 
 
Ostatnio dodane zdjęciawięcej ...
Losowe zdjęcia z galeriiwięcej ...
„LOGISTYKA MIEJSKA W OCZACH MIESZKAŃCÓW”
Delegacja z Elde College z Holandii
Rozpoczęcie roku szkolnego 2009-2010
Wigilia w DPS
Lekcje z ZUS
Dzień Edukacji Narodowej
Otrzęsiny klas pierwszych
Projekt młody inżynier